Pad Thai: Het toevallige nationale gerecht dat de wereld veroverde

BLOG, NIEUWS, Noedels, Voedselcultuur

Weinig gerechten voelen zo typisch Thais aan als een bord pad thai — die zijdezachte rijstnoedels vermengd met ei, taugé, knapperige pinda's en een scheutje limoen. Toch is het verhaal achter dit wereldwijde icoon allesbehalve eeuwenoud. Pad Thai is nog geen eeuw oud en de opkomst van een regeringskeuken tot het meest herkenbare Thaise gerecht ter wereld is een verhaal van vindingrijkheid in oorlogstijd, nationale trots en een opmerkelijk slimme campagne van culinaire diplomatie. Het is, kortom, een van de meest verrassende ontstaansgeschiedenissen uit de culinaire historie.

Een gerecht geboren uit nationale trots

Om pad thai te begrijpen, moet je eerst Plaek Phibunsongkhram — of Phibun — begrijpen, de premier van Thailand vanaf 1938. Als diep patriottische leider begon Phibun aan een ambitieus moderniseringsprogramma om de identiteit en eenheid van Thailand op het wereldtoneel te versterken. Hij streefde naar het cultiveren van een uitgesproken Thaise cultuur, van taal en kleding tot uiteindelijk ook eten.

Een nationaal gerecht werd een natuurlijk onderdeel van die visie. Het doel was even praktisch als symbolisch: de regering wilde het Thaise dieet verbeteren, hygiëne bevorderen en het levensonderhoud van gewone burgers ondersteunen via de verkoop van streetfood.

De timing gaf het project extra urgentie. De Tweede Wereldoorlog had economische tegenspoed en overstromingen naar Thailand gebracht, wat leidde tot een tekort aan rijst. Van één kom rijst konden twee kommen rijstnoedels worden gemaakt, dus werden noedels gepromoot als een voedzaam en betaalbaar alternatief zetmeel. Omdat noedels werden gemaakt van rijst van lagere kwaliteit of breukrijst, was pad thai zelfs voor de armste burgers van het land betaalbaar.

Als onderdeel van een nationale campagne genaamd "Noodle is Your Lunch" gaf de afdeling Openbaar Welzijn de Thai gratis noedelkarren en verspreidde recepten voor het nieuwe nationale gerecht. Straatverkopers omarmden het, gezinnen namen het over en pad thai schoot snel wortel als een dagelijks basisproduct in het hele land.

Niet zo Thais als het klinkt

Er schuilt een heerlijke ironie in het hart van al deze nationale trots. Sommige historici geloven dat pad thai eigenlijk is ontstaan bij Chinese koks. De oorspronkelijke naam — kway teow pad thai — betekent "roergebakken noedels in Thaise stijl" in het Chinees, wat een nogal vreemde naam zou zijn voor een Thaise chef om aan een gerecht te geven. Noedels zelf, en de woktechniek die wordt gebruikt om ze te bereiden, waren door de eeuwen heen door Chinese immigranten in Zuidoost-Azië geïntroduceerd.

Phibuns eigen zoon herinnerde zich dat pad thai in het huishouden werd geserveerd, mogelijk bedacht door de kok van de familie of een tante, en dat het gebaseerd kan zijn geweest op een ouder Chinees gerecht. Een gerecht dat werd gekozen om de Thaise identiteit te belichamen, was in veel opzichten vanaf het begin een fusion-creatie — net als de Thaise keuken als geheel, die altijd heeft gefloreerd door invloeden van buitenaf te absorberen en te transformeren tot iets dat overduidelijk van zichzelf is.

De smaak die goed reist

Wat de oorsprong ook was, het gerecht dat werd gepromoot was slim samengesteld. In de kern brengt pad thai zoete, zure, zoute en umami-smaken in perfecte harmonie samen — dunne rijstnoedels en ei omgeschept in een wok met tamarindesaus, palmsuiker, vissaus en chilivlokken, en vervolgens afgetopt met pinda's en verse limoen.

Die balans zou het geheim blijken te zijn van de internationale aantrekkingskracht. Het is rijk maar niet zwaar, pittig maar aanpasbaar, vertrouwd qua textuur en toch onmiskenbaar uniek. Pad thai is, bijna met opzet, een gerecht waar mensen die nog nooit Thais hebben gegeten meestal meteen dol op zijn.

Wereldwijd gaan: de culinaire diplomatie van Thailand

Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog maakte pad thai vast deel uit van de Thaise straatcultuur. Maar de verovering van de wereld moest nog komen — en ook die zou zorgvuldig worden gevoed en niet aan het toeval worden overgelaten.

De Global Thai Restaurant Company werd opgericht in 2001 en de Global Thai-campagne werd gelanceerd in 2002, beide opgericht en gefinancierd door de Thaise overheid. Het plan was om het aantal Thaise restaurants over de hele wereld te vergroten om de Thaise economie te stimuleren en toerisme aan te moedigen door buitenlanders kennis te laten maken met de Thaise keuken.

De Export-Import Bank van Thailand bood leningen aan Thaise staatsburgers die een restaurant in het buitenland wilden openen. Het ministerie van Volksgezondheid publiceerde een boek genaamd A Manual for Thai Chefs Going Abroad, met informatie over werving, training en zelfs de smaak van buitenlandse gasten. Er werd in Nieuw-Zeeland zelfs een speciaal visum gecreëerd specifiek voor Thaise koks.

Als onderdeel van deze campagne werd pad thai verheven tot het nationale gerecht van Thailand en wereldwijd ambassadeur voor de Thaise keuken. De resultaten waren opmerkelijk: het aantal Thaise restaurants overzee groeide van ongeveer 5.500 in 2001 naar meer dan 20.000 vandaag de dag. Tussen 2001 en 2019 steeg het aantal bezoekers aan Thailand van ongeveer 10 miljoen naar bijna 40 miljoen, waardoor het het achtste meest bezochte land ter wereld werd.

Thailand was een effectieve pionier op het gebied van wat nu bekendstaat als gastrodiplomatie — het gebruik van voedsel als een vorm van soft power en culturele verbinding. Geïnspireerd door het succes van Thailand volgden Zuid-Korea, Peru, Taiwan en Maleisië allemaal met hun eigen culinaire diplomatiecampagnes.

Een gerecht groter dan zijn oorsprong

Tegenwoordig staat pad thai op menu's van Bangkok tot Buenos Aires, van Londen tot Los Angeles. Het eindigde op de vijfde plaats in de lezerspoll van CNN's "World's 50 Most Delicious Foods" in 2011. Het wordt genoemd in popliedjes en geserveerd in Michelin-restaurants. Het is, zoals bedoeld, een symbool van Thailand dat over de hele wereld wordt herkend.

Het verhaal is een herinnering dat het eten dat we als tijdloos en traditioneel beschouwen, vaak jonger en gelaagder is dan we aannemen. Pad thai is nog geen eeuw oud. Het werd geboren uit rijsttekorten, nationale ambitie en een kok wiens naam we misschien nooit zullen weten. En toch, op een warme avond bij een straatkraampje in Bangkok, kijkend naar een verkoper die noedels in een rokende wok omschept, is het moeilijk om je Thailand zonder pad thai voor te stellen.